Publicaties

Volgens Wim van de Donk is besturen in de kern richting geven, geïnspireerd en gedragen door een opvatting of visie, zeker waar het maatschappelijke instellingen als scholen betreft. Hij constateert tegelijkertijd dat besturen in onze tijd te veel beheren is geworden. De overheid stuurt via controle, maatschappelijke instellingen passen zich aan om risico’s te vermijden. Alleen lijkt niemand zich er druk over te maken. Tot het voelbaar begint te wringen. Denk aan de 1040 urennorm en de schoolboeken. Maar wie bijt door?
De overheid hanteert een sterk economisch besturingsmodel, het New Public Management. Dat gaat uit van de ‘principal’ en ‘agent’. De principal (= overheid) is de baas die zegt hoe het moet, die richting geeft, en de agent (= de school) is iemand die het uitvoert. In de praktijk ligt het veel subtieler. De richting wordt ook bepaald door afwegingen in het primaire proces. Het is dan ook verbazingwekkend dat de commissie Dijsselbloem zo’n scherp onderscheid maakt tussen het ‘wat’ en ‘hoe’.

Welk besturingsmodel past het onderwijs wel? 15 mei 1891 verscheen de encycliek Rerum Novarum, waarin paus Leo XIII het subsidiariteitsbeginsel introduceerde. Volgens dit beginsel behoort de overheid slechts initiatieven te nemen waar individuen en private organisaties niet in staat blijken de problemen zelfstandig op te lossen. Het beginsel is gebaseerd op de autonomie en waardigheid van het menselijk individu en stelt dat alle maatschappelijke instellingen, van het familieverband tot de staat en de internationale orde zich ten dienste van de mens dienen te stellen. Subsidiariteit impliceert een model van richting geven, veranderen, waarin niet één de baas is, maar waarin dialoog en discussie is. Zonder dat we het beseffen is dit denken sterk in het katholiek onderwijs aanwezig. Het zou goed zijn om dat op te sporen en expliciet te maken.

Hieronder kunt u de digitale versie van Schoolbestuur 4 bekijken.